Wróć
Dane satelitarne staną się ważnym narzędziem wspierającym zarządzanie zasobami wodnymi, ochronę przeciwpowodziową i przeciwdziałanie skutkom suszy. Polska Agencja Kosmiczna oraz Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie podpisały 12 października 2026 r. w Warszawie porozumienie o współpracy, którego celem jest praktyczne wykorzystanie danych satelitarnych w gospodarce wodnej. Porozumienie stanowi także istotny krok w rozwoju Narodowego Systemu Informacji Satelitarnej (NSIS) jako narzędzia wspierającego realizację zadań publicznych i zwiększającego odporność państwa na zagrożenia środowiskowe i klimatyczne.
Technologie kosmiczne w służbie bezpieczeństwa państwa
Porozumienie o współpracy w zakresie wykorzystania i upowszechniania danych satelitarnych podpisali dr Marta Wachowicz, Prezes Polskiej Agencji Kosmicznej, oraz Mateusz Balcerowicz, Prezes Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie.
Współpraca obu instytucji wpisuje się w szersze działania na rzecz wykorzystania technologii kosmicznych w administracji publicznej. Dane pochodzące z satelitarnej obserwacji Ziemi umożliwiają monitorowanie rozległych obszarów, identyfikowanie zmian zachodzących w środowisku oraz analizowanie zjawisk, których obserwacja wyłącznie metodami naziemnymi byłaby trudna, czasochłonna lub kosztowna.
W przypadku gospodarki wodnej szczególne znaczenie ma możliwość systematycznego monitorowania zlewni, dolin rzecznych, zbiorników wodnych i obszarów zagrożonych powodzią lub suszą. Połączenie obserwacji satelitarnych z danymi hydrologicznymi i pomiarami terenowymi pozwala tworzyć bardziej kompleksowy obraz sytuacji i wspierać podejmowanie decyzji.
– Technologie kosmiczne nie są już wyłącznie domeną badań naukowych i eksploracji przestrzeni kosmicznej. Coraz częściej stają się elementem infrastruktury informacyjnej państwa, od której zależą bezpieczeństwo obywateli, odporność gospodarki i sprawność instytucji publicznych. Współpraca z Wodami Polskimi jest szczególnie ważna, ponieważ dotyczy jednego z podstawowych obszarów bezpieczeństwa państwa – bezpieczeństwa wodnego. Chcemy wspólnie rozwijać rozwiązania, które pozwolą nie tylko lepiej obserwować zagrożenia, ale przede wszystkim skuteczniej na nie reagować – powiedziała dr Marta Wachowicz, Prezes Polskiej Agencji Kosmicznej.
– Współpraca z Polską Agencją Kosmiczną otwiera przed Wodami Polskimi nowe możliwości wykorzystania zaawansowanych technologii w gospodarce wodnej. Dane satelitarne pozwolą nam jeszcze skuteczniej przewidywać zagrożenia, szybciej reagować na sytuacje kryzysowe i trafniej planować działania. To nowoczesne rozwiązania, które przekładają się na większe bezpieczeństwo mieszkańców oraz lepszą ochronę zasobów wodnych kraju – powiedział Mateusz Balcerowicz, Prezes Wód Polskich.
Narodowy System Informacji Satelitarnej – od danych do usług publicznych
Jednym z najważniejszych elementów współpracy będzie wykorzystanie Narodowego Systemu Informacji Satelitarnej (NSIS), rozwijanego przez Polską Agencję Kosmiczną. NSIS przestaje być systemem udostępniającym dane satelitarne, a staje się trwałym elementu infrastruktury informacyjnej państwa, dostarczającym wiarygodne informacje wspierające decyzje administracji i bezpieczeństwa.
NSIS zapewnia dostęp do danych satelitarnych, produktów informacyjnych i narzędzi analitycznych wspierających ich wykorzystanie przez administrację publiczną. W działaniach na rzecz gospodarki wodnej szczególne znaczenie mogą mieć m.in. zobrazowania programu Copernicus, analizy zmian pokrycia terenu, zasięgu wód, stanu roślinności i wilgotności gleby.
Współpraca z Wodami Polskimi umożliwi lepsze dostosowywanie rozwoju NSIS do rzeczywistych potrzeb instytucji odpowiedzialnych za gospodarkę wodną. Istotnym elementem będzie identyfikacja potrzeb użytkowników, określanie wymagań wobec nowych produktów satelitarnych oraz stopniowe rozwijanie usług, które mogą być wykorzystywane w procesach decyzyjnych i operacyjnych.
Celem jest przejście od samego udostępniania zobrazowań satelitarnych do dostarczania użytecznej informacji, odpowiadającej na konkretne potrzeby administracji. Lepsza ochrona przed powodzią i suszą
Jednym z priorytetowych obszarów współpracy będzie wykorzystanie danych satelitarnych na potrzeby ochrony przeciwpowodziowej.
Szczególne znaczenie mają w tym zakresie satelitarne obserwacje radarowe, które umożliwiają pozyskiwanie informacji o powierzchni Ziemi również w nocy i przy zachmurzeniu. Dzięki temu mogą stanowić istotne uzupełnienie obserwacji naziemnych w czasie intensywnych opadów i powodzi.
Analizy satelitarne mogą wspierać identyfikację obszarów zalanych, ocenę zmian zasięgu wód, dokumentowanie skutków powodzi oraz wskazywanie terenów wymagających szczegółowej weryfikacji. W połączeniu z danymi hydrologicznymi i modelami prognostycznymi mogą zwiększać zasób informacji dostępnych dla instytucji odpowiedzialnych za zarządzanie ryzykiem powodziowym.
Współpraca obejmie także monitorowanie zjawisk lodowych podczas sezonu zimowego. Dane satelitarne mogą wspierać obserwację tworzenia się oraz ustępowania pokrywy lodowej na rzekach, dostarczając dodatkowych informacji wykorzystywanych w działaniach operacyjnych.
Ważnym kierunkiem współpracy będzie również przeciwdziałanie skutkom suszy. Dane dotyczące wilgotności gleby, stanu roślinności, pokrycia terenu i zmian powierzchni wód mogą wspierać ocenę zagrożenia suszą oraz planowanie działań związanych z retencją i adaptacją do ekstremalnych zjawisk pogodowych.
Dane satelitarne w planowaniu inwestycji i zarządzaniu infrastrukturą
Współpraca obejmie również wykorzystanie danych satelitarnych w planowaniu inwestycji hydrotechnicznych, utrzymaniu wód oraz monitorowaniu zmian zachodzących w otoczeniu infrastruktury wodnej.
Zobrazowania satelitarne mogą wspierać analizę zagospodarowania dolin rzecznych, zmian pokrycia terenu, przekształceń środowiskowych oraz rozwoju zabudowy na obszarach istotnych z punktu widzenia gospodarki wodnej.
Istotną możliwością jest również zastosowanie satelitarnych technik radarowych, w tym interferometrii radarowej (InSAR), do monitorowania deformacji pionowych i poziomych budowli piętrzących i innych urządzeń hydrotechnicznych w obrębie zbiorników przeciwpowodziowych, a także zmian powierzchni terenu. W odpowiednich warunkach technologia ta może wspomagać ocenę stabilności otoczenia wybranych obiektów infrastrukturalnych, stanowiąc uzupełnienie tradycyjnych metod pomiarowych i diagnostycznych.
Dane satelitarne mogą znaleźć zastosowanie także w zarządzaniu nieruchomościami Skarbu Państwa pozostającymi w administracji Wód Polskich, m.in. poprzez analizę zmian użytkowania terenu, identyfikację przekształceń oraz porównywanie aktualnych zobrazowań z danymi archiwalnymi.
Wspólne kompetencje, nowe usługi i możliwości dla polskiego sektora kosmicznego
Ważnym elementem porozumienia będzie współpraca ekspercka oraz rozwijanie kompetencji pracowników Wód Polskich w zakresie wykorzystywania danych satelitarnych.
Polska Agencja Kosmiczna będzie wspierać identyfikację odpowiednich źródeł danych, dobór metod analitycznych, korzystanie z narzędzi NSIS oraz przygotowanie szkoleń odpowiadających na potrzeby poszczególnych obszarów gospodarki wodnej.
Za realizację porozumienia odpowiadać będzie wspólny zespół roboczy, którego zadaniem będzie identyfikowanie potrzeb operacyjnych, określanie priorytetowych zastosowań technologii satelitarnych oraz wypracowywanie propozycji rozwiązań możliwych do praktycznego wdrożenia.
Współpraca stwarza również możliwości dla polskich przedsiębiorstw technologicznych, instytutów badawczych i środowiska naukowego, które rozwijają rozwiązania z zakresu obserwacji Ziemi, przetwarzania danych, modelowania środowiskowego oraz sztucznej inteligencji.
Rolą Polskiej Agencji Kosmicznej jest nie tylko zapewnianie dostępu do istniejących zasobów satelitarnych, lecz także łączenie potrzeb instytucji publicznych z potencjałem technologicznym polskiego sektora kosmicznego.
Współpraca z Wodami Polskimi może przyczynić się do tworzenia nowych usług i produktów odpowiadających na konkretne potrzeby administracji, a także do ich testowania i weryfikacji w rzeczywistych warunkach użytkowania. Dzięki temu instytucje publiczne mogą zyskiwać bardziej użyteczne narzędzia, a polskie przedsiębiorstwa i zespoły naukowe – możliwość rozwijania rozwiązań znajdujących praktyczne zastosowanie.
Dane z kosmosu elementem odporności państwa
Bezpieczeństwo wodne jest integralną częścią bezpieczeństwa państwa. Powodzie, susze, niedobory zasobów wodnych oraz zagrożenia dla infrastruktury hydrotechnicznej oddziałują na życie mieszkańców, funkcjonowanie gospodarki, rolnictwo, energetykę i bezpieczeństwo infrastruktury krytycznej.
Współpraca Polskiej Agencji Kosmicznej i Wód Polskich stanowi przykład praktycznego wykorzystania krajowych kompetencji kosmicznych do wzmacniania odporności państwa. Pokazuje również kierunek rozwoju usług satelitarnych w Polsce – od gromadzenia i udostępniania danych do ich systematycznego wykorzystywania w zarządzaniu, planowaniu i reagowaniu na zagrożenia.
Przyszłością obserwacji Ziemi jest nie tylko coraz większa dostępność danych satelitarnych, ale przede wszystkim zdolność do przekształcania ich w wiarygodną, użyteczną i dostarczaną we właściwym czasie informację.
